Yeni bir laptop kutusundan çıkardığında yandaki oval delikleri görüyorsun, ikisi de aynı fişi kabul ediyor ama birinin yanında küçük bir yıldırım işareti var. Mağazadaki etikette "Thunderbolt 3 / USB-C" yazıyor. Peki bu iki isim aynı şeyi mi anlatıyor, yoksa satın alma kararını değiştirecek kadar farklı mı? Karışıklığın kaynağı basit: biri fişin şekli, diğeri o fişten akan protokol.
USB-C sadece konnektör tipidir. Tersinden takılabilen, 24 pinli o küçük ağız. Kendi başına hiçbir hız garantisi vermez. Aynı USB-C ağzının arkasında USB 2.0 (480 Mbps) da olabilir, USB 3.2 Gen 2 (10 Gbps) da, USB4 (40 Gbps'ye kadar) da. Yani "USB-C portu var" cümlesi, "arabanın dört tekerleği var" demek kadar bilgi verir.
Thunderbolt 3 ise bir protokoldür ve USB-C konnektörünü kullanır. Yani her Thunderbolt 3 portu fiziksel olarak USB-C'dir, ama her USB-C portu Thunderbolt 3 değildir. İlişki tek yönlü.
Thunderbolt USB-C hız karşılaştırma tablosuna bakınca fark net görünüyor, ama önemli olan bu bant genişliğini neyle doldurduğun:
| Özellik | Thunderbolt 3 | Tipik USB-C (USB 3.2 Gen 2) |
|---|---|---|
| Konnektör | USB-C | USB-C |
| Maksimum veri hızı | 40 Gbps | 10 Gbps (Gen 2x2 ile 20 Gbps) |
| PCIe tüneli | Var | Yok |
| Ekran desteği | İki adet 4K veya bir adet 5K | DisplayPort Alt Mode varsa genelde tek ekran |
| Zincirleme (daisy chain) | Var, sırayla cihaz bağlanabilir | Yok, hub gerekir |
| Harici ekran kartı (eGPU) | Destekler | Desteklemez |
| Güç aktarımı | USB-PD ile 100 W'a kadar | USB-PD varsa 100 W'a kadar |
| Kablo hassasiyeti | Yüksek; tam hız için kısa pasif ya da aktif kablo | Düşük; standart kablo yeterli |
Dikkat edilecek nokta: 40 Gbps rakamı sadece dosya kopyalama hızı değil. Thunderbolt 3, PCIe hatlarını kablodan geçirdiği için harici disk kutusundaki NVMe SSD'yi neredeyse dahili disk gibi çalıştırabilir. USB üzerinden bağlanan aynı disk, protokol katmanı yüzünden hem daha yavaş hem de gecikme açısından daha zayıf kalır. Disk teknolojileri arasındaki farkları merak ediyorsan SSD ve HDD karşılaştırmasına da göz atmak mantıklı, çünkü yavaş bir diski hızlı porta takmak hiçbir şey kazandırmaz.
Thunderbolt 3 portuna sıradan bir USB-C cihazı taktığında çalışır; port geriye dönük uyumludur. Tersi geçerli değildir: Thunderbolt gerektiren bir dock ya da eGPU'yu düz USB-C portuna takarsan ya hiç çalışmaz ya da kırpılmış şekilde çalışır. En sık yaşanan hayal kırıklığı burada: "Kablo giriyor ama ekran gelmiyor."
Kablo da başlı başına bir konu. Thunderbolt 3'te tam 40 Gbps için genelde 0,5 metreye kadar pasif kablolar ya da daha uzun mesafede aktif kablolar gerekir. Kutudan çıkan, telefonu şarj ettiğin USB-C kablosu görüntü bile taşımayabilir. Kablonun üzerinde de yıldırım işaretini ara.